Bij ons kun je altijd terecht voor heldere antwoorden op juridische vragen!

Wat is de maatschappelijke BV?

Misschien heb je er iets al over gehoord. De BVm. En dan bedoel ik niet het boekingsbureau voor artiesten uit Enschede, dat ik nog ken vanuit de jaren negentig en dat voor zover ik weet nog steeds bestaat, maar de ‘maatschappelijke BV’.

Het (demissionaire) kabinet onderzoekt de mogelijkheid om de BVm als bijzondere rechtspersoon in het Nederlandse vennootschapsrecht te introduceren. Er heeft een concept wetsvoorstel ter inzage gelegen voor een eerste consultatieronde. Het wachten is nu op de voortgang in Den Haag.

Kort gezegd gaat het om een gewone BV zoals we deze nu ook al kennen maar ook weer niet helemaal. Om als BVm aangemerkt te worden zal een vennootschap aan bepaalde extra eisen moeten voldoen. Deze eisen zullen betrekking hebben op de maatschappelijke doelen die de onderneming nastreeft. Deze zullen bij oprichting of statutenwijziging vastgelegd moeten worden in de statuten. Het is de bedoeling dat er een bijzondere wet komt die de gestelde eisen verder zal uitwerken. In ieder geval zal het bijdragen aan een maatschappelijk doel belangrijker moeten zijn dan winstmaximalisatie en zal bijvoorbeeld een deel van de omzet geherinvesteerd moeten worden met het oog op de maatschappelijke doelen. Ook kan de onderneming beperkt worden in de verdeling van winst en vermogen. Er zal bovendien structureel overleg moeten plaatsvinden met belangrijke stakeholders (overheden, burgers, milieuorganisaties, onderwijs, etc.).

Het fenomeen BVm vloeit voort uit de toenemende verschuiving van de focus van vooral grotere ondernemingen van korte termijn denken (belang aandeelhouders, snelle winsten) naar lange termijn denken (korte termijn verliezen omwille van lange termijn winsten). Dit lange termijn denken gaat hand in hand met de alsmaar toenemende maatschappelijke aandacht voor klimaatveranderingen, vervuiling, uitdroging, voedselverspilling en verlies aan biodiversiteit. Duurzaamheid is daarbij het toverwoord.

Het zijn van een BVm leidt volgens de initiatiefnemers tot een duidelijkere herkenning van ondernemingen die zich sterk maken voor een betere maatschappij. Iedere onderneming kan roepen dat hij ‘MVO bezig is’ maar met deze kwalificatie kunnen de echte duurzame ondernemingen zich onderscheiden van de anderen en kunnen andere partijen, zoals consumenten of overheden, zich bij inkoop en aanbesteding hierdoor laten leiden. Ook werknemers kunnen er bewust voor kiezen zich bij een BVm te willen aansluiten.

Er bestaan al enkele rechtsvormen waarmee maatschappelijke doelen kunnen worden nagestreefd. Zo kan een stichting of een coöperatie op zich ook geschikt zijn. Iedere bestaande rechtsvorm heeft echter haar nadelen. Een stichting kent weliswaar een winstuitkeringsverbod en het bestuur wordt niet belemmerd door inspraak van leden, maar het is lastiger om daarvoor investeerders en financieringen aan te trekken. Zij kunnen geen aandelen kopen. En met uitzondering van de echte weldoeners zien zij vooral risico’s in een non-profit organisatie. Een coöperatie is in dat opzicht weer aantrekkelijker voor investeerders die rendement willen behalen, maar daar belemmert inspraak van leden juist weer een slagvaardige besluitvorming.

Wat in het eerste concept wetsvoorstel lijkt te ontbreken zijn positieve fiscale prikkels voor de BVm. Je zou in deze tijd toch verwachten dat de overheid e.e.a. zou stimuleren, daar waar MVO ondernemen ook extra kosten met zich kan brengen dan wel andere financiële nadelen kan opleveren.

Alhoewel, met de 80 miljard coronasteun voor het bedrijfsleven raken de diepe zakken van Wopke Hoekstra en de zijnen langzaam aan wel behoorlijk leeg.

Het is maar de vraag wat er, zeker de eerste jaren, in de praktijk terecht gaat komen van de mogelijkheid die hiermee worden gecreëerd en de daarmee samenhangende goede voornemens. Veel investeerders/aandeelhouders willen nog steeds binnen redelijke termijn iets terug zien en in de basis is er ook niets mis met winstmaximalisatie. Maar tegelijkertijd zien we dus overal dat maatschappelijke vraagstukken steeds belangrijker worden. Vooral voor multinationals en andere grote ondernemingen zou de BVm een interessante optie kunnen zijn. Erg actueel is uiteraard de uitspraak van de Rechtbank Den Haag van eerder deze week, waarbij Shell is veroordeeld om haar klimaatbeleid aan te scherpen. Een verstrekkende uitspraak waar m.i. rechtstatelijk gezien nog wel de nodige vraagtekens bij geplaatst kunnen worden omdat hier geen verdragsstaat maar een individuele onderneming op de vingers is getikt. Maar het is in ieder geval weer een belangrijk signaal aan grote ondernemingen dat zij in beweging zullen moeten komen. Wellicht dat de BVm daarbij kan helpen.

Eef Steentjes, 28 mei 2021